Licht in een duistere tijd.
Ik kan mij nog goed voor de geest halen de laatste donkere oorlogsjaren van 1940-45. De jaren toen alles verduisterd moest worden. En dat s’avonds om 22.00 uur alles donker moest zijn. Er was helemaal geen elektriciteit meer, en wat nog licht kon geven was op. Petroleum was er niet meer of heel schaars. De maan die er was gaf zijn schijnsel alleen voor buiten. Geen licht mocht er naar buitenkomen met het gevolg dat er ook niets van buiten naar binnen kwam. De boven lichten van de ramen waren dicht gemaakt met donkerbruin kaftpapier. Zo was dat bij ons het geval. En in de laatste tijd konden de accu’s ook niet meer geladen worden, door elektrisch installateur Jan Labberton van de Jan Mulderstraat. En zo was alles op of schaars. Maar er waren vindingrijke mensen, en een watermolen. En de heer Bontekoe was een dergelijk iemand. Die later de machine fabriek heeft gehad aan de Apeldoornseweg kwam met het idee. Om de watermolen van de wasserij van Delden te gebruiken voor het opwekken van elektriciteit. Een oude en goed onderhouden molen. In het begin van het jaar 1700 was daar al een molen. Maar had toen een ander gebruik. Die heeft verschillende bestemmingen gehad. Met onder andere een koper, papier, wasserij die nu nog bestaat. Ook heeft Theunis van Lohuizen de grondlegger van de nu Flexibel Packing er een ijzergieterij gehad. In de volksmond was het de “Olde Hutte”. Ook zijn de dakplaten van de ronde Luthersekerk in Amsterdam er gemaakt: geplet zoals dat hete.
De sinds 1871 eigenaars fam. van Delden heeft aan dat electricteit's project alle medewerking verleend. Maar er moest van alles bij elkaar gezocht worden, maar ieder stelde wat ter beschikking naar er nodig was. Ook mijn vader heeft nog een weidepaal een op lengte gemaakte spoorstaaf er aan bijgedragen. Het doel licht in de duisternis is door verschillende mensen als welkom ontvangen. En het is gelukt, de Jonasweg en de Bottertweg hebben er licht van gehad. De boven grondsedraden zijn aan palen met een dwars plank eraan geplaatst, van huis tot huis. De draden kwamen van de “Olde Hutte”, het aansluiten van de huizen heeft de heer Proper Sr. gedaan. Die woonde aan de Deventerstraat, en heeft daar later zijn zaak gehad. En zo heeft de buurt licht gehad in de duistere avonden van de laatste oorlogsjaren. Tot aan de laatste oorlogsdag heeft het dienst gedaan. En elke avond om 10 uur gingen de lampen uit, er mocht dan geen licht meer te zien zijn. Want als dat ontdekt werd was het mis, en kon alles vernield worden. Maar heel bijzonder is wel dat in de nacht van 16 op17 april 1945 de laatste oorlogsnacht de hele nacht het licht er op is gebleven. Niet lang na de bevrijding is door de Provinciale Gelderse Elektriciteit Maatschappij alles weer hersteld. En konden de radio’s die tijdens de oorlog onder het hooi of stro door gebracht hadden weer te voorschijn gehaald worden. En konden in een vrij land de mededelingen en andere programma’s weer laten horen.
Albert Smit

Terug